සල්ලි අතේ තියාගන්නම බැරිද? අනවශ්ය වියදම් සහ 'ක්ෂණික මිලදී ගැනීම්' නතර කරන මනෝවිද්යාත්මක රහස්
සල්ලි අතේ තියාගන්නම බැරිද? අනවශ්ය වියදම් සහ 'ක්ෂණික මිලදී ගැනීම්' නතර කරන මනෝවිද්යාත්මක රහස්
ඔබටත් මෙහෙම වෙලා තියෙනවද? ඔබ වෙළඳසැලකට යන්නේ අවශ්යම කරන භාණ්ඩ දෙක තුනක් ගන්න හිතාගෙන. නමුත් එළියට එනකොට අතේ තියෙන බෑග් එක පිරිලා, මුදල් පසුම්බියත් හිස් වෙලා. අන්තර්ජාලයෙන් (Online Shopping) යමක් බල බල ඉද්දි එකපාරටම හිතෙනවා "මේක මට ඕනෑ" කියලා. ඇත්තටම අපිට එහෙම වෙන්නේ ඇයි? කොතරම් උත්සාහ කළත් සල්ලි අතේ තියාගන්න බැරි ඇයි?
මූල්ය ලෝකයේ මෙයට කියන්නේ "Impulse Buying" (ක්ෂණික ආවේග මත මිලදී ගැනීම) කියලයි. අද අපි බලමු මේ උගුලෙන් බේරී අපේ අමාරුවෙන් හම්බකරන මුදල් ආරක්ෂා කරගන්නේ කොහොමද කියලා.
ඇයි අපි අනවශ්ය දේවල් මිලදී ගන්නේ?
මෙය හුදෙක් මුදල් පිළිබඳ ප්රශ්නයක් නොව, මනෝවිද්යාත්මක ක්රියාවලියකි. අප යම් අලුත් දෙයක් දකින විට හෝ මිලදී ගන්නා විට අපේ මොළයෙන් "ඩොපමීන්" (Dopamine) නම් රසායනිකය නිකුත් වේ. එයින් අපට තාවකාලික විශාල සතුටක් දැනේ. බොහෝ වෙළඳ ආයතන, සුපිරි වෙළඳසැල් සකසා ඇත්තේම ඔබේ මෙම හැඟීම අවදි කර, ඔබට අවශ්ය නැති දේ පවා ඔබේ ඇඟේ ගැසීමටය.
මෙම මානසික උගුලෙන් බේරීම සඳහා ඔබට භාවිතා කළ හැකි ලෝකයම පිළිගත් ප්රායෝගික උපක්රම 3ක් පහතින් දැක්වේ.
1. රන්වන් නීතිය: දින 30ක නීතිය (The 30-Day Rule)
ක්ෂණික මිලදී ගැනීම් නතර කළ හැකි සාර්ථකම ක්රමය මෙයයි. ඔබට යම් මිල අධික භාණ්ඩයක් (උදා: අලුත් දුරකථනයක්, මිල අධික ඔරලෝසුවක් හෝ ඇඳුමක්) දුටු සැනින් මිලදී ගැනීමට දැඩි ආශාවක් ඇති වුවහොත්, කිසිවිටෙකත් එය එවේලේම මිලදී නොගන්න. ඒ වෙනුවට දින 30ක් රැඳී සිටින්න.
මෙම දින 30 තුළ ඔබේ මොළයේ ඇතිවූ තාවකාලික ආවේගය සම්පූර්ණයෙන්ම පහව යයි. දින 30කට පසුවත් එම භාණ්ඩය ඔබට අත්යවශ්ය යැයි හැඟෙනවා නම් පමණක් එය මිලදී ගන්න. බොහෝ විට දින 30කට පසු ඔබට එය එතරම් අවශ්ය නැති බව ඔබටම වැටහෙනු ඇත.
2. රුපියල් වලින් නොව "ඔබේ ජීවිතයේ පැය" වලින් මිල මනින්න
යමක් මිලදී ගැනීමට පෙර එයට යන මුදල ඔබේ මාසික වැටුපට සාපේක්ෂව ගණනය කරන්න. උදාහරණයක් ලෙස, ඔබ දිනකට පැය 8ක් වැඩ කර මසකට රු. 60,000ක් උපයනවා යැයි සිතන්න (එනම් දිනකට රු. 2000ක්, පැයකට රු. 250ක් පමණ). ඔබ රු. 5,000ක අනවශ්ය සපත්තු කුට්ටමක් මිලදී ගන්නවා යනු, ඔබ ඔබේ ජීවිතයේ පැය 20ක් ඒ වෙනුවෙන් කැප කළා යන්නයි. මේ සඳහා මාගේ ජීවිතයේ පැය 20ක් වැය කිරීම වටිනවාදැයි ඔබෙන්ම අසාගන්න.
3. "පැය 24ක Cart නීතිය" (Online Shopping සඳහා)
අන්තර්ජාලයෙන් බඩු ගන්නා විට (Daraz, Amazon වැනි), ඔබට අවශ්ය දේවල් "Add to Cart" කළාට කම්නැත. නමුත් කිසිවිටෙකත් එදිනම මුදල් ගෙවා (Checkout) ඇණවුම් නොකරන්න. පැය 24ක් ඒ Cart එක එලෙසම තිබෙන්නට හැර පසුදින නැවත බලන්න. මුලින් දැණුන උද්යෝගය අඩුවී ඇති බැවින්, Cart එකේ ඇති භාණ්ඩ වලින් භාගයක් පමණ ඔබට අනවශ්ය බව පෙනී යනු ඇත.
අවසාන නිගමනය
වෙළඳපොළට යාමට පෙර සැමවිටම අවශ්ය දේවල් ලැයිස්තුවක් (Shopping List) සාදාගෙන යන්න. එම ලැයිස්තුවෙන් පිට කිසිවක් නොගැනීමට තරම් දැඩි වන්න. ඔබ දිනනවාද, වෙළඳ සමාගම් දිනනවාද යන්න තීරණය වන්නේ ඔබේ මනස පාලනය කිරීමේ හැකියාව මතයි.
"බොහෝ මිනිසුන් තමන්ට අත්යවශ්ය නැති දේවල් මිලදී ගන්නේ, තමන් අකමැති මිනිසුන්ව පුදුම කරවීමට (Impress කිරීමට), තමන් ළඟ නැති මුදල් වලිනි."
- විල් රොජර්ස් (Will Rogers)
Comments
Post a Comment